W każde niemieckie święto wywieszały niemieckie i Niemcom podległe urzędy ogromne czerwone flagi ze swastykami. Te wielkie jaskrawe płótna zwisały na dziesięć metrów i często niemal dotykały chodników, prowokując polskie oczy swą symboliką. Stwierdzić trzeba, że pierwsze hitlerowskie flagi zerwane były w Warszawie rękami Alka. Ponieważ chłopiec ten, jak się przekonano już od pierwszych tygodni pracy w „Wawrze”, miał wyjątkowo rozwiniętą odwagę, a ponadto wciąż gnał go niepokój w poszukiwaniu rzeczy niecodziennych, w wykonywaniu czynów niełatwych – ponieważ silnie grała w Alku ambicja – toteż flagi hitlerowskie, na które ruszał osobiście – były to zawsze flagi wyjątkowe. Koledzy z jego piątki szli na ściąganie flag normalnych, skromniejszych rozmiarów, na mniej ruchliwych ulicach. Alek ruszał do flag największych, do najbardziej eksponowanych punktów miasta. On też zerwał olbrzymią flagę z gmachu PKO¹ na rogu Świętokrzyskiej i Marszałkowskiej. Wspinanie się, silne szarpnięcie, szybkie zwinięcie flagi i jazda. A potem – uśmiechnięty, zadowolony – odwiedza Alek przyjaciół i wymachując rękoma, pełen entuzjazmu, szybko opowiada o tym, jak to było.
– Cóż, u Boga Ojca, myślisz, że ty jeden to potrafisz! – żachnął się kiedyś Rudy. – Przyjdź do mnie jutro, a postaram się pokazać ci coś!
Zaintrygowany Alek wpadł następnego dnia do Rudego i oczom swoim nie wierzył: w pokoju czerwieniła się masa płótna trzech potężnych, dziesięciometrowych flag.
– Rudy! Człowieku! Gdzieś ty to zrobił? – Zdjąłem z Zachęty². – Bujasz, niemożliwe! – Jedźmy, sprawdzimy.
Pojechali. Alek już z daleka wlepił wzrok we fronton³ Zachęty i zdumiony zaczął cmokać. – No, no, no! – Spośród czterech olbrzymich flag wisiała tylko jedna. Trzy inne były zerwane. Na drążkach u góry czerwieniały strzępy mocno trzymających się resztek materii.
– No, no, no! – powtórzył z uznaniem Alek, patrząc na małą postać Rudego i w myśli przymierzając ją do dolnego drążka ostatniej ocalałej flagi. Drążek ten był mniej więcej na trzymetrowej wysokości od ziemi. W oczach Alka widniało nieukrywane zdziwienie.
Oczywiście wszystkie wyczyny Alka, Rudego i ich kolegów nie rodziły się chaotycznie i przypadkowo. Tylko ktoś nieznający mechanizmu działania zespołowego mógłby powziąć absurdalną myśl, że młodzi ludzie zależnie od natchnienia i od nastroju wykonywali te czy inne oderwane akcje.
W istocie rzecz wyglądała bardziej skomplikowanie, a może bardziej prosto; za kulisami efektownej akcji Buków znajdował się ich przywódca i reżyser – Zośka. [...]
W każdej pracy, jaką trzeba było robić, Zośka brał osobiście żywy i bezpośredni udział. Przewodził w czasie szaleństwa „victorii”, bił rekordy w czasie rysowania „kotwic”.
W czasie roboty odznaczał się dużym opanowaniem i spokojem. Spokój ten i opanowanie najbardziej imponowały Bukom.
Aleksander Kamiński, *Kamienie na szaniec*, Warszawa 1999.
¹ PKO – Pocztowa Kasa Oszczędności. ² Zachęta – popularna nazwa siedziby Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, instytucji zajmującej się wystawianiem i kolekcjonowaniem dzieł polskich artystów. W czasie II wojny światowej mieścił się tam Dom Kultury Niemieckiej. ³ Fronton – trójkątna, górna część przedniej ściany budynku.
T2 — Frédéric Lenoir, O szczęściu
Frédéric Lenoir
**O SZCZĘŚCIU**
O wiele łatwiej odpowiedzieć każdemu z nas na pytanie: *Co sprawia, że jestem szczęśliwy?*, niż na pytanie: *Czym jest szczęście?*. Mogę powiedzieć, że jestem szczęśliwy, gdy przebywam z tymi, których kocham, gdy głaszczę kota, siedząc przed rozpalonym kominkiem, słucham Bacha lub Mozarta¹, kiedy wędruję górskim szlakiem… Te doświadczenia oraz wiele innych sprawiają, że jestem szczęśliwy. Ale czy szczęście sprowadza się do prostego mnożenia takich chwil? I dlaczego te czy inne przeżycia dają mi szczęście, choć niekoniecznie przecież muszą uszczęśliwiać każdego z nas?
We współczesnym świecie można żyć jako tako szczęśliwie, nie zadając sobie zbyt wielu pytań. Można skupić się na tym, co nam sprawia przyjemność, i w miarę możliwości unikać wszystkiego, co trudne. Jednak życie pokazuje, że są rzeczy w danej chwili bardzo przyjemne, które ostatecznie przynoszą negatywne skutki. I na odwrót, bywa, że przykre doświadczenia umożliwiają nam rozwój i okazują się w dłuższej perspektywie korzystne.
Być szczęśliwym to nauczyć się wybierać. Nie tylko właściwe przyjemności, lecz także własną drogę, zawód, to, jak się żyje. Wybierać rozrywki, przyjaciół, wartości, na których opieramy życie. Wybieramy tę, a nie tamtą przyjemność lub rezygnujemy z innej, bo tym samym nadajemy naszemu życiu sens. Niektórzy szukają sensu życia w niesieniu pomocy bliskim, w walce z nierównościami społecznymi, w poświęcaniu czasu ludziom cierpiącym. Treść tego „sensu” może się różnić w zależności od osoby, ale ostatecznie stwierdzamy, że aby budować nasze życie, każdy z nas musi nim pokierować, przypisać mu cel, nadać jakieś znaczenie, jakiś kierunek.
Nie sposób osiągnąć głębokiego szczęścia bez rezygnacji z niektórych natychmiastowych przyjemności lub bez zastanowienia się nad naszymi wyborami i zamierzeniami. Innymi słowy: dążenie do pełniejszego szczęścia wymaga od nas więcej inteligencji i silnej woli. Będziemy sobie wyznaczać cele, które nas uszczęśliwią, i wybierać środki do ich osiągnięcia. Pasjonat muzyki, który marzy o tym, by zajmować się nią zawodowo, poświęci wiele godzin dziennie na naukę gry na instrumencie. Podejmie wszelkie wysiłki, aby opanować ją do perfekcji kosztem rozrywek i przyjemności. A im większe będzie robił postępy, tym więcej przyjemności będzie czerpał z gry, aż wreszcie zrobi karierę muzyka. Będzie szczęśliwy, że udało mu się zrealizować najgłębsze marzenia, choć zapłaci za to wysoką cenę swoimi wyborami, zaangażowaniem, wytrwałością w pracy. Ktoś inny może gonić za tym samym marzeniem, ale nie podporządkuje życia temu celowi i wciąż będzie grał po amatorsku. Latami będzie powtarzał rodzinie, że ma „duszę muzyka”, że pragnąłby żyć ze swojej pasji, lecz z powodu braku wytrwałości i wysiłku nigdy mu się to nie uda, co być może wywoła u niego frustrację².
Jak podkreślał filozof Alain³, „nie może być szczęśliwy ten, kto tego nie pragnie; dlatego trzeba chcieć swojego szczęścia i je tworzyć”.
Na podstawie: Frédéric Lenoir, *O szczęściu. Podróż filozoficzna*, tłum. Wojciech Prażuch, Warszawa 2016.
¹ Bach, Mozart – znani kompozytorzy muzyki klasycznej. ² Frustracja – rozgoryczenie, złość. ³ Alain – pseudonim francuskiego filozofa o nazwisku Émile Chartier.
T3 — Czesław Miłosz, Dar
Czesław Miłosz
**DAR**
Dzień taki szczęśliwy. Mgła opadła wcześnie, pracowałem w ogrodzie. Kolibry przystawały nad kwiatem kaprifolium¹. Nie było na ziemi rzeczy, którą chciałbym mieć. Nie znałem nikogo, komu warto byłoby zazdrościć. Co przydarzyło się złego, zapomniałem. Nie wstydziłem się myśleć, że byłem, kim jestem. Nie czułem w ciele żadnego bólu. Prostując się, widziałem niebieskie morze i żagle.
Berkeley, 1971
Czesław Miłosz, *Dar*, [w:] tegoż, *Wiersze wszystkie*, Kraków 2018.
¹ Kapryfolium – tu: kaprifolium – pnący krzew o różowych, białych lub żółtawych kwiatach.
Zadanie 1
PRAWDA_FALSZ · 1 pkt
· tekst T1
Na podstawie przytoczonego fragmentu *Kamieni na szaniec* oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
1. W tekście znajduje się informacja o tym, kiedy dekorowano niektóre budynki hitlerowskimi flagami. 2. Zdjęcie przez Alka hitlerowskiej flagi z gmachu PKO skłoniło Rudego do przeprowadzenia podobnej akcji.
P. P
F. F
Klucz: 1:P, 2:P
Zadanie 2
ZAMKNIETE_JEDNOKROTNE · 1 pkt
· tekst T1
Na podstawie przytoczonego fragmentu *Kamieni na szaniec* dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Z przytoczonego fragmentu utworu wynika, że
A. wyczyn Rudego nie wywarł na Alku żadnego wrażenia.
B. Zośka nie brał udziału w planowaniu akcji przeciw okupantowi.
C. przyjaciele podziwiali Zośkę za umiejętność zachowania zimnej krwi w każdej sytuacji.
D. koledzy pomagali Alkowi w ściągnięciu flagi z budynku Pocztowej Kasy Oszczędności.
Klucz: C
Zadanie 3
OTWARTE_KROTKIE · 1 pkt
· tekst T1
Na podstawie przytoczonego fragmentu *Kamieni na szaniec* wyjaśnij, jak fakt, że *silnie grała w Alku ambicja*, wpływał na podejmowane przez niego działania. Nie cytuj.
Oczekiwana odpowiedź: Odpowiedź charakteryzująca Alka jako ambitnego / podejmującego wyjątkowe i trudne wyzwania, oparta na informacji z tekstu o zrywaniu niemieckich flag (np. wybierał te największe lub wiszące w centralnych punktach miasta).
Punktacja:
Poprawność odpowiedzi — 1 pkt: 1 pkt – odpowiedź poprawna. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Zadanie 4
ZAMKNIETE_JEDNOKROTNE · 1 pkt
· tekst T1
Przeczytaj poniższy fragment.
*W każdej pracy, jaką trzeba było robić, Zośka brał osobiście żywy i bezpośredni udział. Przewodził w czasie szaleństwa „victorii”, bił rekordy w czasie rysowania „kotwic”.*
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Podkreślona część wypowiedzenia oznacza, że Zośka działał przede wszystkim
A. szybko.
B. konsekwentnie.
C. bez zastanowienia.
D. z zaangażowaniem.
Klucz: D
Zadanie 5
OTWARTE_KROTKIE · 1 pkt
· tekst T1
Obejrzyj poniższą ilustrację umieszczoną na okładce komiksu przygotowanego przez Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku.
* Niemiecki napis na tablicy: Wielkiemu astronomowi Mikołajowi Kopernikowi.
Elżbieta Olczak, Sławomir Kiełbus, *Akcja Kopernik*, Gdańsk 2020.
Na podstawie znajomości całego utworu *Kamienie na szaniec* uzasadnij, że sytuacja – do której nawiązuje powyższa ilustracja – stanowi potwierdzenie, że Alek potrafił decydować się na czyny niełatwe. W uzasadnieniu wyjaśnij, na czym polegała trudność tej akcji.
Oczekiwana odpowiedź: Wskazanie akcji potwierdzającej opinię o Alku oraz wyjaśnienie, na czym polegała trudność tej akcji.
Punktacja:
Poprawność odpowiedzi — 1 pkt: 1 pkt – odpowiedź poprawna, uwzględniająca wyjaśnienie, na czym polegała trudność tej akcji. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Rysunek do zad. 5: reprodukcja okładki komiksu "AKCJA KOPERNIK" (pomnik Kopernika, postać, tablica z napisem)
Zadanie 6
OTWARTE_KROTKIE · 2 pkt
· tekst T1
Na podstawie znajomości całego utworu *Kamienie na szaniec* ułóż poniższe zdarzenia zgodnie z porządkiem chronologicznym. Wpisz litery (A–E) w kratki we właściwej kolejności.
A. Wybuch wojny i opuszczenie Warszawy przez Buki. B. Powrót do stolicy i przystąpienie do organizacji PLAN. C. Zdanie matury i wyprawa zespołu Buków w polskie góry. D. Podjęcie działań dywersyjnych i udział w akcji pod Arsenałem. E. Włączenie się w działalność Małego Sabotażu i pierwsza akcja uliczna.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Zadanie 7
OTWARTE_ROZSZERZONE · 2 pkt
Wybierz bohatera lektury obowiązkowej – innej niż *Kamienie na szaniec* – który, podobnie jak Alek, potrafił się zdobyć na bohaterski czyn, przekraczający możliwości przeciętnego człowieka. Podaj tytuł tej lektury oraz jej bohatera.
Uzasadnij swój wybór. W uzasadnieniu przywołaj sytuację z tej lektury, ilustrującą Twoją argumentację.
*Uwaga! Lista lektur obowiązkowych znajduje się na stronie 3 tego arkusza egzaminacyjnego.*
Tytuł lektury: ........................................................................................................................
Oczekiwana odpowiedź: Podanie tytułu lektury obowiązkowej i bohatera oraz poprawne uzasadnienie zilustrowane sytuacją z lektury.
Punktacja:
Tytuł, bohater, uzasadnienie z sytuacją z lektury — 2 pkt: 2 pkt – podanie tytułu lektury obowiązkowej i bohatera, poprawne uzasadnienie zilustrowane sytuacją z lektury.
Tytuł, bohater, poprawne uzasadnienie bez sytuacji — 1 pkt: 1 pkt – podanie tytułu lektury obowiązkowej i bohatera, poprawne uzasadnienie bez zilustrowania sytuacją z lektury.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Jeśli zdający wskaże poprawnie tytuł lektury, nie wskaże bohatera, ale uzasadnienie pozwala go zidentyfikować – maksymalnie 1 pkt. Jeśli nie wskaże tytułu lektury, wskaże poprawnie bohatera i poprawnie uzasadni wybór – maksymalnie 1 pkt. Jeśli wskaże poprawnie tytuł lektury i bohatera, ale błędnie uzasadni swój wybór – 0 pkt. Jeśli wskaże poprawnie tytuł lektury i bohatera, ale nie uzasadni swojego wyboru – 0 pkt.
Zadanie 8
ZAMKNIETE_JEDNOKROTNE · 2 pkt
· tekst T1
8.1. Uzupełnij poniższe zdanie. Wybierz odpowiedź spośród oznaczonych literami A i B oraz odpowiedź spośród oznaczonych literami C i D.
W wypowiedzeniu *Alek już z daleka wlepił wzrok we fronton Zachęty* funkcję podmiotu pełni wyraz [A B], natomiast wyrażenie *z daleka* jest [C D].
A. wzrok
B. Alek
C. dopełnieniem
D. okolicznikiem
Klucz: —
Zadanie 8
OTWARTE_KROTKIE · 2 pkt
· tekst T1
8.2. Wypowiedzenie *Alek już z daleka wlepił wzrok we fronton Zachęty* przeredaguj tak, aby użyte w nim sformułowanie charakterystyczne dla polszczyzny potocznej zastąpić wyrazem lub sformułowaniem charakterystycznym dla polszczyzny wzorcowej.
Oczekiwana odpowiedź: 8.2: Zdanie poprawne językowo i znaczeniowo, np. „Alek już z daleka wpatrywał się we fronton Zachęty.” lub „Alek już z daleka obserwował fronton Zachęty.”
Dla 8.1 w wersji X rozwiązanie: BD. Dla 8.2 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Zadanie 9
PRAWDA_FALSZ · 1 pkt
· tekst T1
Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
1. W wypowiedzeniu *Jedźmy, sprawdzimy.* przecinek oddziela zdania składowe w wypowiedzeniu złożonym współrzędnie. 2. W wypowiedzeniu *Bujasz, niemożliwe!* wykrzyknik służy podkreśleniu rozkazującego tonu wypowiedzi.
P. P
F. F
Klucz: 1:P, 2:F
Zadanie 10
OTWARTE_ROZSZERZONE · 2 pkt
· tekst T1
Uczniowie jednej ze szkół podstawowych zaprojektowali grę planszową opartą na motywach utworu *Kamienie na szaniec*. Na polach planszy do gry umieścili elementy graficzne nawiązujące do treści lektury. Poniżej znajduje się projekt graficzny planszy do tej gry.
Spośród elementów graficznych nawiązujących do treści lektury – umieszczonych na planszy – wybierz dwa i wyjaśnij, w jaki sposób elementy graficzne wybrane przez Ciebie łączą się z działaniami bohaterów *Kamieni na szaniec*.
Element graficzny 1.: ............................................................................................................
Oczekiwana odpowiedź: Wskazanie dwóch elementów graficznych i wyjaśnienie, w jaki sposób łączą się z działaniami bohaterów lektury.
Punktacja:
Dwa elementy z wyjaśnieniem — 2 pkt: 2 pkt – wskazanie dwóch elementów graficznych i wyjaśnienie, w jaki sposób łączą się z działaniami bohaterów lektury.
Jeden element z wyjaśnieniem — 1 pkt: 1 pkt – wskazanie jednego elementu graficznego i wyjaśnienie, w jaki sposób łączy się z działaniami bohaterów lektury.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Rysunek do zad. 10: projekt graficzny planszy gry planszowej (pola START/META, ilustracje ciężarówki, pociągu, sklepów, kina, fotografa, pionki i kostka)
Zadanie 11
OTWARTE_ROZSZERZONE · 2 pkt
· tekst T2
Uzupełnij poniższe zdania tak, aby powstało spójne streszczenie tekstu *O szczęściu*.
Tematem tekstu Frédérica Lenoira jest ............................................................................... .
Autor rozpoczyna swoje rozważania od ............................................................................... ............................................................................................................................................... ,
a następnie ............................................................................................................................ ............................................................................................................................................... ............................................................................................................................................... .
W zakończeniu ....................................................................................................................... ............................................................................................................................................... .
Oczekiwana odpowiedź: Poprawne określenie tematu tekstu i tego, co na ten temat powiedziano w tekście; zachowanie właściwego poziomu uogólnienia.
Punktacja:
Temat i główna myśl – właściwy poziom uogólnienia — 2 pkt: 2 pkt – poprawne określenie tematu i tego, co na ten temat powiedziano w tekście; zachowanie właściwego poziomu uogólnienia.
Temat i główna myśl – zaburzony poziom uogólnienia — 1 pkt: 1 pkt – poprawne określenie tematu i tego, co na ten temat powiedziano w tekście; zaburzony poziom uogólnienia.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Uczeń otrzymuje 0 punktów, jeśli jego wypowiedź w całości składa się z fragmentów przepisanych z tekstu „O szczęściu”.
Zadanie 12
ZAMKNIETE_JEDNOKROTNE · 1 pkt
· tekst T2
Spośród podanych pytań wskaż to, na które **można znaleźć odpowiedź** w 3. akapicie tekstu Frédérica Lenoira. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
A. Czy przyjemności mogą pociągać za sobą złe skutki?
B. Czy odpowiedź na pytanie o istotę szczęścia jest łatwa?
C. Dlaczego w dążeniu do szczęścia potrzebna jest wytrwałość?
D. Jaki jest związek między poczuciem szczęścia a podejmowaniem wyborów?
Klucz: D
Zadanie 13
ZAMKNIETE_JEDNOKROTNE · 1 pkt
· tekst T2
Na podstawie 4. akapitu tekstu Frédérica Lenoira dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Zgodnie z treścią 4. akapitu tekstu Frédérica Lenoira szczęście jest
A. otrzymywane jako niespodziewany prezent.
B. zdobywane przez tych, którzy unikają trudności.
C. osiągane w wyniku realizacji wyznaczonych celów.
D. odczuwane silniej, gdy nie wymaga od nas wysiłku.
Klucz: C
Zadanie 14
PRAWDA_FALSZ · 1 pkt
· tekst T2
Na podstawie tekstu Frédérica Lenoira oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
1. Przykre i trudne doświadczenia nie mają wpływu na nasz rozwój. 2. Aby być w pełni szczęśliwym, trzeba przemyśleć kierunek swoich działań.
P. P
F. F
Klucz: 1:F, 2:P
Zadanie 15
OTWARTE_ROZSZERZONE · 2 pkt
· tekst T3
15.2. Czy opinia filozofa Alaina: *nie może być szczęśliwy ten, kto tego nie pragnie; dlatego trzeba chcieć swojego szczęścia i je tworzyć*, może stanowić komentarz do wiersza *Dar*? Uzasadnij odpowiedź, odwołując się do treści utworu Czesława Miłosza.
Oczekiwana odpowiedź: 15.1: sformułowania oznaczone literami A, B oraz E. 15.2: poprawna odpowiedź uzasadniająca, czy opinia Alaina może stanowić komentarz do wiersza „Dar”.
W 15.1 kolejność wpisywania liter nie ma znaczenia przy ocenie poprawności odpowiedzi. W 15.2 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Zadanie 15
OTWARTE_KROTKIE · 2 pkt
· tekst T3
Przeczytaj wiersz *Dar* Czesława Miłosza.
15.1. Spośród podanych niżej sformułowań wybierz te trzy, które dotyczą podmiotu lirycznego wiersza *Dar*. Następnie zapisz oznaczenia literowe tych sformułowań w miejscach wyznaczonych kropkami.
A. Akceptacja siebie. B. Odczuwanie spokoju. C. Zaspokajanie ambicji. D. Bliska więź z innymi ludźmi. E. Kontakt ze światem przyrody.
Sformułowania, które dotyczą podmiotu lirycznego wiersza *Dar*, oznaczono literami: …… , …… oraz …… .
Oczekiwana odpowiedź: 15.1: sformułowania oznaczone literami A, B oraz E. 15.2: poprawna odpowiedź uzasadniająca, czy opinia Alaina może stanowić komentarz do wiersza „Dar”.
W 15.1 kolejność wpisywania liter nie ma znaczenia przy ocenie poprawności odpowiedzi. W 15.2 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Zadanie 16
ZAMKNIETE_JEDNOKROTNE · 1 pkt
W którym z wyrazów pisownia „ż” jest zgodna z tą samą szczegółową zasadą ortograficzną, co zastosowana w wyrazie *ważyć*? Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
A. dążyć
B. mnożyć
C. przeżyć
D. angażować
Klucz: B
Zadanie 17
OTWARTE_ROZSZERZONE · 3 pkt
Zredaguj ogłoszenie o otwarciu wystawy fotograficznej pod tytułem *Szczęście zatrzymane w obiektywie*. Zachęć do udziału w tym wydarzeniu, używając dwóch argumentów. Uwaga: w ocenie wypowiedzi będzie brana pod uwagę poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.
Oczekiwana odpowiedź: Ogłoszenie zgodne z poleceniem, uwzględniające 2 argumenty oraz elementy formy; ocena w kryteriach: treść i forma oraz poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.
Punktacja:
Treść i forma — 2 pkt: 2 pkt – treść zgodna z poleceniem, uwzględnione 2 argumenty; uwzględnionych 5 elementów dotyczących formy: kto ogłasza? komu ogłasza? co ogłasza? kiedy się odbywa? gdzie się odbywa? 1 pkt – treść zgodna z poleceniem, uwzględnione 2 argumenty; uwzględnione 4 elementy dotyczące formy. 0 pkt – treść niezgodna z poleceniem albo treść zgodna z poleceniem, ale uwzględnione tylko 3 elementy dotyczące formy.
Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna — 1 pkt: 1 pkt – łącznie nie więcej niż dwa błędy (językowe, ortograficzne, interpunkcyjne). 0 pkt – łącznie trzy lub więcej błędów (językowych, ortograficznych, interpunkcyjnych).
Uczniowie ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się: 1 pkt za poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną przy łącznie nie więcej niż trzech błędach; 0 pkt – przy czterech lub więcej. Jeżeli uczeń uwzględnia 5 elementów ogłoszenia, a podaje tylko jeden argument, w kryterium „Treść i forma” otrzymuje 1 punkt. Kategorie „Treść i forma” oraz „Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna” oceniamy rozłącznie.
Zadanie 18
WYPRACOWANIE · 20 pkt
Wybierz **jeden** z podanych tematów i napisz wypracowanie.
• Pamiętaj o zachowaniu formy wypowiedzi wskazanej w temacie: napisz **rozprawkę albo opowiadanie**. • W wypracowaniu odwołaj się do **wybranej lektury obowiązkowej**. Lista lektur obowiązkowych znajduje się na stronie 3 tego arkusza egzaminacyjnego. • Innym utworem literackim w rozprawce może być także lektura obowiązkowa. • Twoja praca powinna liczyć co najmniej **200 wyrazów**. • Zapisz wypracowanie w wyznaczonym miejscu. Nie pisz na marginesie. • Pisz czytelnie. • Pamiętaj, że zabronione jest pisanie wypowiedzi obraźliwych, wulgarnych lub propagujących postępowanie niezgodne z prawem albo wypowiedzi aprobujących nieetyczne postępowanie bohatera.
Temat 1. **Napisz rozprawkę,** w której rozważysz trafność stwierdzenia, że warto pomagać innym. **W argumentacji odwołaj się do wybranej lektury obowiązkowej oraz do innego utworu literackiego.**
Temat 2. **Bez ciebie nie poradziłbym/poradziłabym sobie w tej sytuacji…** Napisz opowiadanie o przygodzie z bohaterem wybranej lektury obowiązkowej, którego pomoc sprawiła, że Wasza przygoda zakończyła się szczęśliwie. Wypracowanie powinno dowodzić, że dobrze znasz wybraną lekturę obowiązkową.
Oczekiwana odpowiedź: Wypracowanie: wybór jednego z dwóch tematów (rozprawka albo opowiadanie) i ocena według kryteriów z klucza.
Punktacja:
Realizacja tematu wypowiedzi — 2 pkt: 2 pkt – forma wypowiedzi zgodna z formą wskazaną w poleceniu; wszystkie pozostałe elementy polecenia uwzględnione; wypowiedź w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu. 1 pkt – forma zgodna; nieuwzględniony jeden element polecenia (inny niż forma) oraz/lub w pracy występują fragmenty niedotyczące problemu. 0 pkt – forma niezgodna z poleceniem albo nieuwzględnione co najmniej dwa elementy polecenia (inne niż forma). Jeśli przyznano 0 pkt w tym kryterium, we wszystkich pozostałych przyznaje się 0 pkt.
Temat 1 – elementy retoryczne / Temat 2 – elementy twórcze — 5 pkt: Temat 1 (rozprawka): 5 pkt – pogłębiona argumentacja, argumenty odwołujące się np. do faktów, logiki, emocji, zilustrowane odpowiednimi przykładami oraz/lub wykorzystanie przykładów w funkcji argumentacyjnej, argumenty/przykłady uporządkowane; 4 pkt – praca spełnia wszystkie wymagania na 3 pkt i niektóre na 5 pkt; 3 pkt – powierzchowna argumentacja, niektóre argumenty zilustrowane odpowiednimi przykładami oraz/lub przykłady użyte argumentacyjnie, częściowe uporządkowanie; 2 pkt – praca spełnia wszystkie wymagania na 1 pkt i niektóre na 3 pkt; 1 pkt – podjęta próba argumentowania, ograniczenie do wyliczenia powierzchownie omówionych przykładów związanych z problemem. Temat 2 (opowiadanie): 5 pkt – funkcjonalna narracja, logiczny układ zdarzeń, urozmaicona fabuła, w tym funkcjonalne wykorzystanie co najmniej 6 spośród: opis, charakterystyka bohatera, czas akcji, miejsce akcji, zwrot akcji, puenta, punkt kulminacyjny, dialog, monolog, retrospekcja; twórcze wykorzystanie treści lektury. 4 pkt – praca spełnia wszystkie wymagania na 3 pkt i niektóre na 5 pkt; 3 pkt – funkcjonalna narracja, logiczny układ zdarzeń, prosta fabuła, w tym funkcjonalne wykorzystanie co najmniej 4 spośród wskazanych elementów; 2 pkt – praca spełnia wszystkie wymagania na 1 pkt i niektóre na 3 pkt; 1 pkt – narracja częściowo funkcjonalna, dopuszczalne usterki w logicznym układzie zdarzeń, prosta fabuła.
Kompetencje literackie i kulturowe — 2 pkt: 2 pkt – funkcjonalne wykorzystanie znajomości lektury obowiązkowej wskazanej w poleceniu (oraz innego tekstu literackiego lub tekstu kultury, jeżeli polecenie tego wymaga); poprawność rzeczowa. 1 pkt – funkcjonalne wykorzystanie lektury obowiązkowej wskazanej w poleceniu oraz częściowo funkcjonalne wykorzystanie innego tekstu / częściowo funkcjonalne wykorzystanie lektury obowiązkowej i funkcjonalne wykorzystanie innego tekstu / częściowo funkcjonalne wykorzystanie obu; dopuszczalne 1–2 błędy rzeczowe. 0 pkt – praca nie spełnia co najmniej jednego wymagania określonego na 1 pkt.
Kompozycja tekstu — 2 pkt: 2 pkt – kompozycja zgodna z formą wypowiedzi, graficznie wyodrębnione akapity, dopuszczalna 1 usterka w zakresie spójności albo logiki wypowiedzi, albo podziału na funkcjonalne akapity. 1 pkt – kompozycja zgodna z formą wypowiedzi, graficznie wyodrębnione akapity, dopuszczalne łącznie 2–3 usterki w zakresie spójności oraz/albo logiki wypowiedzi. 0 pkt – praca nie spełnia co najmniej jednego wymagania określonego na 1 pkt.
Styl — 2 pkt: 2 pkt – odpowiedni do treści i formy wypowiedzi; jednolity. 1 pkt – sporadyczne usterki w odpowiedniości oraz/lub jednolitości stylu. 0 pkt – praca nie spełnia wymagań określonych na 1 pkt.
Język — 4 pkt: Ocena według tabeli zależnej od zakresu środków językowych i liczby błędów językowych. Szeroki zakres: do 4 błędów – 4 pkt, 5–7 – 3 pkt, 8–10 – 2 pkt, 11–13 – 1 pkt, 14+ – 0 pkt. Zadowalający zakres: do 4 – 3 pkt, 5–7 – 2 pkt, 8–10 – 1 pkt, 11+ – 0 pkt. Wąski zakres: do 4 – 2 pkt, 5–7 – 1 pkt, 8+ – 0 pkt.
Ortografia — 2 pkt: 2 pkt – nie więcej niż 1 błąd ortograficzny; 1 pkt – 2–3 błędy; 0 pkt – 4 lub więcej błędów. Uczniowie ze specyficznymi trudnościami: 2 pkt – nie więcej niż 3 błędy; 1 pkt – 4–6 błędów; 0 pkt – 7 lub więcej.
Interpunkcja — 1 pkt: 1 pkt – nie więcej niż 9 błędów interpunkcyjnych; 0 pkt – 10 lub więcej. Uczniowie ze specyficznymi trudnościami: 1 pkt – nie więcej niż 11 błędów; 0 pkt – 12 lub więcej.
Zasady ogólne: 0 pkt za całość, jeśli wypowiedź w całości nie na temat; 0 pkt za całość, jeśli uczeń w ogóle nie odwołał się do treści lektury obowiązkowej wskazanej w poleceniu; 0 pkt, jeśli wypowiedź jest nieczytelna; jeśli brak rozwinięcia (np. tylko wstęp), 0 pkt w każdym kryterium. Funkcjonalne wykorzystanie utworu nie wymaga omówienia wszystkich elementów fabuły; samo przywołanie imienia bohatera nie jest funkcjonalnym wykorzystaniem. Za utwór literacki nie uznaje się powieści obrazkowej, mangi, scenariusza filmowego, gry komputerowej. Jeżeli wypowiedź zawiera 180 wyrazów lub mniej, oceniana jest wyłącznie w kryteriach: realizacja tematu wypowiedzi, elementy twórcze / elementy retoryczne oraz kompetencje literackie i kulturowe; w pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt. Zabronione są wypowiedzi obraźliwe, wulgarne, propagujące postępowanie niezgodne z prawem lub aprobujące nieetyczne postępowanie bohatera – możliwa indywidualna decyzja o ograniczeniu oceny. Liczone są wszystkie wyrazy: samodzielne i niesamodzielne.