*Sala królewska w Gneznie¹ – tron w głębi – KANCLERZ państwa. WAWEL dziejopis. – PAŹ. – DWÓR. – SĘDZIOWIE*
KANCLERZ Wszystko gotowe na przyjęcie pana. Zasiądźcie teraz ławy po urzędzie², Przy samym tronie wodzowie i sędzie, Szafarze zboża, dolewacze dzbana. Niech wszystkich razem nowy król powita.
*wchodzi GONIEC*
GONIEC Świetny urzędzie, wieść przynoszę ważną, Nasz król, pan nowy – kobieta.
KANCLERZ Kobieta!
WSZYSCY Królem kobieta!
KANCLERZ Niech będzie odważną [...].
*GONIEC drugi wchodzi*
GONIEC Prześwietny urzędzie! Królowa weszła już do bram stolicy.
KANCLERZ Każcie, niech wszystkie serca na dzwonicy Biją dzień cały, tak jak serca ludu.
PIERWSZY Z PANÓW Wieszczbiarz³ nie może wytłumaczyć cudu, Co się ukazał dzisiaj narodowi. Lud niespokojny. [...]
*ściemnia się jak przed burzą*
JEDEN Z PANÓW Co to? ciemność smutna Na tron upadła i nam na oblicza: Jak zaćmionego słońca tajemnicza Zieloność – bladzi staniemy przed panią.
KILKU Okropna ciemność.
*wchodzi STRAŻNIK wieży*
STRAŻNIK Nad blaszaną banią Królewskich zamków, skąd w niebo wytryska Igła złocona, okropne chmurzyska Wkoło się czarnym owinęły wiankiem I coraz grubsze już wiszą nad gankiem, Gdzieś ustawiona muzyka królewska⁴. A cała nieba równina niebieska, Jakby się z jednej urągała chmury. [...]
OKRZYKI *za sceną*
Niech żyje królowa!
*BALLADYNA wchodzi w królewskim ubiorze, w koronie. KOSTRYN w zbroi. LUD*
KANCLERZ Pani! niech będzie poświęcona głowa, Co nam przynosi koronę Popielów⁵. Witaj i panuj tak mądrze i szczodrze, Ażebyś z Bogiem do najświętszych celów Lud prowadziła. [...] Daj łaskę winnym – daj łaknącym chleba, A wszystkim niechaj rządzi sprawiedliwość.
BALLADYNA *z tronu*
Cóż mam uczynić?
KANCLERZ Praw naszych gorliwość O dobro ludu stanowi od dawna, Że król, nim siądzie do pierwszego stołu, Nim da spoczynek strudzonemu czołu, Które uciska w dzień korona sławna: Wprzódy na ławie sądowniczej siada, I rozwiązuje kryminalne sprawy.
BALLADYNA Niech się tak stanie, jak wasze ustawy Każą...
*Kostryn chwieje się i pada*
JEDEN Z PANÓW Co to jest? wódz blednie i pada?
BALLADYNA *przystępując do leżącego Kostryna*
Co to się znaczy… słabo ci?
KOSTRYN Umieram.
BALLADYNA Panie mój! drogi!
KOSTRYN Precz! jędzo trująca! Zrzućcie ją z tronu – ja pierwszy otwieram Grobowiec ciemny dla ludzi tysiąca, Co będą żyli pod nią... [...]
BALLADYNA *do siebie*
Już przeszłość zamknięta W grobach... Ja sama panią tajemnicy.
*głośno*
Każcie wojennym brańcom⁶ rozkuć pęta, Zastawić stoły na rynkach stolicy I dawać co dnia dla żebraków strawę.
KANCLERZ Wdzięczność i sława tobie.
BALLADYNA Ja o sławę Nie dbam, a wyższa teraz nad sąd ludu, Będę, czym dawno byłabym, zrodzona Pod inną gwiazdą. Życie pełne trudu Na dwie połowy przecięła korona. [...] Wyście mnie nie znali Taką, jak byłam – niech więc lud nie śledzi Przeszłości mojej. Wiecie, com wyznała, A resztę wyznam księdzu na spowiedzi. [...] A teraz, kanclerzu, wywołaj przede mnie Zbrodniów⁷ – na pierwszym siedzę trybunale. Jeśli fałsz wydam, niechaj będzie ze mnie Gniazdo robaków! Niech się ogniem spalę! Ani mię ujmie dobroć, ani trwoga, Ani odwiodą ludzie, ani czarty. Przysięgam sobie samej, w oczach Boga, Być sprawiedliwą.
KANCLERZ Woźni!
WOŹNI Sąd otwarty.
Juliusz Słowacki, *Balladyna*, Wrocław 1986.
¹ Gnezno – Gniezno. ² Po urzędzie – tu: zgodnie z zajmowanym stanowiskiem. ³ Wieszczbiarz – (daw.) człowiek przepowiadający przyszłość. ⁴ Króleska – królewska. ⁵ Korona Popielów – korona należąca do Popiela, legendarnego władcy Polski. ⁶ Brańcom – jeńcom wojennym. ⁷ Zbrodniów – tu: zbrodniarzy.
T2 — Jolanta Maria Berent, Odblokuj swój talent
Jolanta Maria Berent ODBLOKUJ SWÓJ TALENT
Uważasz, że masz jakiś talent? Wykorzystujesz go? Pozwalasz, żeby cię napędzał? Tak naprawdę na jednym talencie się nie kończy. Zdaniem autorów testu Gallupa¹ masz ich znacznie więcej! Może rzeczywiście nie potrafisz rysować, nie grasz na żadnym instrumencie, śpiewając, nie zawsze trafiasz w nutę, a w kuchni sprawdzasz się najlepiej przy robieniu herbaty, ale na pewno masz inne zalety, które za talent można uznać.
Ponieważ słowo „talent” łączone jest zwykle ze zdolnościami artystycznymi lub z jakąś praktyczną umiejętnością, często uznajemy, że jesteśmy raczej umiarkowanie utalentowani. Owszem, coś potrafimy, coś nam „wychodzi”, coś lubimy... Ale talent? To dar, który spływa na wybranych! A gdyby przyjąć, że każdy został nim obdarzony?
Talentów jest sporo. Dokładnie 34. Przynajmniej tak twierdzą badacze Instytutu Gallupa, którzy przez dziesięciolecia prześwietlali ludzkie cechy, by wyłowić te najcenniejsze. Czy wpadłbyś na to, że talentem jest bliskość? Albo rozwaga, odpowiedzialność? Dla badaczy talent to „powtarzający się wzorzec zachowania, myślenia i odczuwania, który może znaleźć praktyczne zastosowanie”. Innymi słowy: sposób, w jaki stawiasz czoło określonym sytuacjom, prawdziwy motor twoich działań. Coś, co łatwo przychodzi, po co chętnie sięgasz i co przynosi ponadprzeciętne rezultaty. Może twój dar to „rywalizacja” (chętnie mierzysz się z innymi), „bezstronność” (z łatwością rozwiązujesz konflikty), a może „optymizm” (twoja szklanka jest zawsze w połowie pełna).
Jak przejawiają się Gallupowskie talenty na co dzień? Weźmy na przykład „elastyczność”. Człowiek z wysokim poziomem tej cechy postrzega przyszłość nieco inaczej niż pozostali. Ona jest po prostu bliżej. Kiedy słyszy: „chodź na zebranie, robimy plany na trzy lata”, ma ochotę uciekać. On zajmuje się tym, co ma przed nosem. Nie znosi harmonogramów, uporządkowanych schematów działania, ścisłych procedur. Reaguje na to, co wydarza się teraz. Z kolei ktoś z talentem „uczenie się” czerpie wielką przyjemność ze zdobywania wiedzy. Dla niego proces nauki nie ma końca. Wciąż eksperymentuje, sprawdza, zgłębia.
Nie da się jednak ukryć, że każdy talent może też mieć ciemną stronę. Weźmy „naprawianie”. Jeśli masz ten talent, prawdopodobnie jesteś postrzegany jako osoba, która potrafi rozwiązać każdy problem. Tacy ludzie ulepszają, odnawiają, wskrzeszają. Mają rentgen w oczach – widzą, co nie działa, i wiedzą, jak to zmienić. Wszystko świetnie, póki nie zaczną naprawiać innych...
Odkrycie własnych talentów bywa energetyzującym doświadczeniem. Ważne, by zrozumieć ich istotę. Odkryć, które są zaniedbane i niedocenione, i znaleźć sposób na ich odblokowanie. Badacze zauważają, że talenty nie są dane nam raz na całe życie. Można je rozwijać i świadomie kształtować. Ważne więc, by skupiać się na swoich mocnych stronach, ale też – by włączać do codziennego życia nowe sposoby działania i reagowania. Stanie się ono wtedy ciekawsze, bogatsze. Talent bez naszego wsparcia może przecież zmarnieć. Ale to już wiemy od dawna – z pewnej przypowieści².
Na podstawie: Jolanta Maria Berent, *Odkorkuj swój talent. Według Instytutu Gallupa jest ich aż 34*, www.focus.pl.
¹ Test Gallupa – test, który umożliwia ocenę natężenia cech zwanych talentami. ² Z pewnej przypowieści – nawiązanie do biblijnej przypowieści o talentach; zgodnie z jej przesłaniem każdy człowiek otrzymuje jakiś dar albo jakąś umiejętność, które powinien pomnożyć, czyli rozwinąć.
Zadanie 1
PRAWDA_FALSZ · 1 pkt
· tekst T1
Na podstawie przytoczonego fragmentu *Balladyny* oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
Informacja o tym, że królem została kobieta, wzbudziła emocje wśród zebranych.
Wydarzeniu na zamku towarzyszą niepokojące zjawiska w przyrodzie.
P. Prawda
F. Fałsz
Klucz: 1:P, 2:P
Zadanie 2
PRAWDA_FALSZ · 1 pkt
· tekst T1
Na podstawie przytoczonego fragmentu *Balladyny* oceń prawdziwość podanych stwierdzeń dotyczących głównej bohaterki. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
Balladyna ujawnia zgromadzonym fakty ze swojej przeszłości.
Balladyna zamierza rządzić zgodnie z obowiązującym prawem.
P. Prawda
F. Fałsz
Klucz: 1:F, 2:P
Zadanie 3
ZAMKNIETE_JEDNOKROTNE · 1 pkt
· tekst T1
Dokończ zdanie tak, aby było zgodne z treścią przytoczonego fragmentu *Balladyny*. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
W sali królewskiej w Gnieźnie
A. kanclerz namawia królową do wydawania surowych wyroków.
B. Balladyna zakazuje strażnikom rozdawania jedzenia ubogim.
C. Kostryn przestrzega zebranych przed okrutnymi rządami Balladyny.
D. zgromadzeni poddani proszą królową o stracenie jeńców wojennych.
Klucz: C
Zadanie 4
OTWARTE_KROTKIE · 2 pkt
· tekst T1
Odwołując się do przytoczonego fragmentu i całego utworu Juliusza Słowackiego, ułóż podane niżej wydarzenia związane z losami Balladyny zgodnie z porządkiem chronologicznym. Wpisz litery B, C, D, E w kratki we właściwej kolejności, rozpoczynając od wydarzenia najwcześniejszego.
A. Otrucie wspólnika i objęcie tronu. B. Udział w konkursie i pozbycie się siostry. C. Ślub z Kirkorem i przeprowadzka do zamku. D. Zabicie Grabca i przywłaszczenie korony Lecha. E. Pożegnanie męża i rozpoczęcie znajomości z Kostrynem.
Oczekiwana odpowiedź: BCEDA
Punktacja:
Uzupełnienie ciągu liter — 2 pkt: 2 pkt – poprawne uzupełnienie 4 liter; 1 pkt – poprawne uzupełnienie 3 albo 2 liter; 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Zadanie 5
OTWARTE_KROTKIE · 1 pkt
· tekst T1
Wyjaśnij, do jakiej tajemnicy nawiązuje Balladyna w słowach: *Już przeszłość zamknięta / W grobach... Ja sama panią tajemnicy.* W odpowiedzi odwołaj się do znajomości całego utworu Juliusza Słowackiego.
Oczekiwana odpowiedź: Balladyna nawiązuje do popełnionych przez siebie zbrodni.
Punktacja:
Odpowiedź merytoryczna — 1 pkt: 1 pkt – odpowiedź poprawna; 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Przykład odpowiedzi ocenionej na 0 pkt: „Balladyna w tych słowach nawiązuje do swojego dawnego życia.”
Zadanie 6
ZAMKNIETE_JEDNOKROTNE · 1 pkt
· tekst T1
Odwołując się do znajomości całego utworu *Balladyna*, dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Cechą charakterystyczną świata przedstawionego w utworze *Balladyna* jest
A. czas akcji nieprzekraczający jednej doby.
B. łączenie elementów realistycznych i fantastycznych.
C. brak związku przyczynowo-skutkowego między wydarzeniami.
D. umiejscowienie rozgrywających się wydarzeń w jednym miejscu.
Klucz: B
Zadanie 7
ZAMKNIETE_JEDNOKROTNE · 1 pkt
· tekst T1
Który z podanych utworów Adama Mickiewicza należy do tego samego rodzaju literackiego co *Balladyna*? Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
A. *Dziady cz. II*
B. *Śmierć Pułkownika*
C. *Reduta Ordona*
D. *Pan Tadeusz*
Klucz: A
Rysunek do zad. 7: cztery okladki ksiazek Adama Mickiewicza (A. Dziady cz. II, B. Smierc Pulkownika, C. Reduta Ordona, D. Pan Tadeusz)
Zadanie 8
ZAMKNIETE_JEDNOKROTNE · 1 pkt
· tekst T1
Na lekcji języka polskiego uczniowie mieli za zadanie przygotować karty do gry z najważniejszymi informacjami dotyczącymi *Balladyny*. Autor jednej z kart nie zadbał jednak o poprawność interpunkcyjną. Wybierz zdanie, w którym interpunkcja jest niepoprawna.
A. Córka Wdowy była próżną i leniwą dziewczyną, która niechętnie pomagała w domu.
B. Siostra Aliny działała impulsywnie i nie zastanawiała się nad konsekwencjami swoich czynów.
C. Tytułowa bohaterka była bardzo ambitna, dlatego dążyła do realizacji celu za wszelką cenę.
D. Żona Kirkora zapewniała męża o swoim uczuciu ale tak naprawdę wcale go nie kochała.
Klucz: D
Rysunek do zad. 8: reprodukcja karty do gry 'Balladyna' z postacia w czerwonej sukni i opisami A-D
Zadanie 9
ZAMKNIETE_JEDNOKROTNE · 1 pkt
Przeczytaj definicję wyrazu *cel* ze słownika języka polskiego.
1. «to, do czego się dąży» 2. «miejsce, do którego się zmierza» 3. «przedmiot lub osoba, których dotyczą zamierzone działania»
Na podstawie: www.sjp.pwn.pl.
W którym z podanych zdań użyto wyrazu *cel* w znaczeniu 3.? Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
A. Długo spierali się o to, jak szybko dotrzeć do celu.
B. Artykuł we wczorajszej prasie stał się celem ich żartów.
C. Naszym celem jest sukces, o którym długo będzie się mówiło.
D. Celem ich podróży było zabytkowe miasteczko na południu kraju.
Klucz: B
Zadanie 10
OTWARTE_KROTKIE · 2 pkt
· tekst T1
Obejrzyj zamieszczony poniżej plakat do spektaklu teatralnego *Balladyna*.
Autor plakatu za pomocą różnych elementów graficznych przedstawił swoją interpretację utworu Juliusza Słowackiego. Wybierz dwa elementy graficzne i wyjaśnij ich sens w kontekście *Balladyny*.
Element graficzny 1: ........................................................
Oczekiwana odpowiedź: Wskazanie dwóch elementów graficznych i wyjaśnienie związku każdego z nich z treścią lektury „Balladyna”.
Punktacja:
Interpretacja elementów graficznych — 2 pkt: 2 pkt – wskazanie dwóch elementów graficznych i wyjaśnienie związku każdego z nich z treścią lektury; 1 pkt – wskazanie jednego elementu graficznego i wyjaśnienie jego związku z treścią lektury; 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Rysunek do zad. 10: plakat teatralny 'BALLADYNA - 50 lat Teatru Polskiego w Bielsku-Bialej'
Zadanie 11
OTWARTE_KROTKIE · 2 pkt
· tekst T2
Uzupełnij poniższe zdania tak, aby powstało spójne streszczenie tekstu *Odblokuj swój talent*.
Jolanta Maria Berent w przytoczonym tekście podejmuje temat ........................................ ............................................................................. .
Autorka zwraca uwagę na ...................................................... ............................................................................. .
Zauważa ponadto .............................................................. .............................................................................
i przekonuje, że ............................................................. ............................................................................. .
Oczekiwana odpowiedź: Poprawne określenie tematu i tego, co na ten temat powiedziano w tekście; zachowanie właściwego poziomu uogólnienia.
Punktacja:
Streszczenie tematu i myśli tekstu — 2 pkt: 2 pkt – poprawne określenie tematu i tego, co na ten temat powiedziano w tekście; zachowanie właściwego poziomu uogólnienia. 1 pkt – poprawne określenie tematu i tego, co na ten temat powiedziano w tekście; zaburzony poziom uogólnienia. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Uczeń otrzymuje 0 punktów, jeśli jego wypowiedź w całości składa się z fragmentów przepisanych z tekstu „Odblokuj swój talent”.
Zadanie 12
PRAWDA_FALSZ · 1 pkt
· tekst T2
Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń, odwołując się do tekstu Jolanty Marii Berent. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
Z tekstu wynika, że posiadane talenty inspirują ludzi do działania.
Z tekstu wynika, że tylko nieliczne osoby są obdarzone talentami.
P. Prawda
F. Fałsz
Klucz: 1:P, 2:F
Zadanie 13
ZAMKNIETE_JEDNOKROTNE · 1 pkt
· tekst T2
Spośród podanych pytań wskaż to, na które można znaleźć odpowiedź w 5. akapicie tekstu Jolanty Marii Berent. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
A. Jak badacze definiują talent?
B. W jaki sposób można odkryć swoje talenty?
C. Czy posiadane talenty mogą mieć jakieś minusy?
D. Jak pielęgnowanie talentów wpływa na nasze życie?
Klucz: C
Zadanie 14
OTWARTE_KROTKIE · 2 pkt
· tekst T2
Czy treść poniższego rysunku jest zgodna z wymową tekstu *Odblokuj swój talent*? W uzasadnieniu sformułuj argument odnoszący się zarówno do tekstu Jolanty Marii Berent, jak i do rysunku.
Oczekiwana odpowiedź: Poprawnie sformułowany argument odwołujący się do rysunku i do tekstu.
Punktacja:
Argumentacja z odwołaniem do tekstu i rysunku — 2 pkt: 2 pkt – poprawne sformułowanie argumentu odwołującego się do rysunku i do tekstu. 1 pkt – poprawne sformułowanie argumentu odwołującego się albo do rysunku, albo do tekstu. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Jeżeli uczeń poprawnie zinterpretuje treść rysunku i poprawnie odwoła się do tekstu Jolanty Marii Berent, ale nie powiąże ze sobą tekstu i rysunku, otrzymuje 1 punkt. Jeżeli uczeń odwoła się do tekstu Jolanty Marii Berent i tylko do napisu umieszczonego pod rysunkiem, otrzymuje 1 punkt.
Rysunek do zad. 14: demotywator 'TALENT - Robisz to, co kochasz' (slimak na deskorolce)
Zadanie 15
OTWARTE_KROTKIE · 1 pkt
· tekst T2
Adam Małysz – znany skoczek narciarski – powiedział: *Sam dar nie wystarczy. On może w tobie drzemać i nigdy się nie obudzić, jeśli sam nie zechcesz go obudzić.*
Czy wypowiedź Adama Małysza jest zgodna z treścią ostatniego akapitu tekstu *Odblokuj swój talent*? Uzasadnij odpowiedź. Nie cytuj sformułowań z tekstu Jolanty Marii Berent.
Oczekiwana odpowiedź: Sformułowanie stanowiska i jego uzasadnienie.
Punktacja:
Stanowisko i uzasadnienie — 1 pkt: 1 pkt – sformułowanie stanowiska i jego uzasadnienie. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź oceniona na 0 pkt: „Tak. Pierwszy tekst jest zgodny z tekstem Jolanty Marii Berent, ponieważ Adam Małysz swoimi słowami wręcz parafrazuje tekst „Odblokuj swój talent”.”
Zadanie 16
OTWARTE_ROZSZERZONE · 2 pkt
· tekst T2
Jedno z wydawnictw, aby zachęcić czytelników do rozwijania swoich talentów, dołącza do swoich książek zakładki inspirowane listą talentów Instytutu Gallupa. Poniżej znajdują się projekty wybranych trzech zakładek.
Wybierz jedną z tych trzech zakładek. Podaj bohatera lektury obowiązkowej, który wykazał się cechą wskazaną na wybranej przez Ciebie zakładce, oraz tytuł tej lektury.
Uzasadnij swój wybór. W uzasadnieniu przywołaj sytuację z tej lektury potwierdzającą Twoje stanowisko.
*Uwaga! Lista lektur obowiązkowych znajduje się na stronie 3 tego arkusza egzaminacyjnego.*
Nazwa cechy: ........................................
Oczekiwana odpowiedź: Podanie nazwy cechy, tytułu lektury obowiązkowej i bohatera oraz poprawne uzasadnienie zilustrowane sytuacją z lektury.
Punktacja:
Dobór bohatera i uzasadnienie cechy — 2 pkt: 2 pkt – podanie nazwy cechy, tytułu lektury obowiązkowej i bohatera, poprawne uzasadnienie zilustrowane sytuacją z lektury. 1 pkt – podanie nazwy cechy, tytułu lektury obowiązkowej i bohatera, poprawne uzasadnienie bez zilustrowania sytuacją z lektury. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
W przypadku, gdy zdający nazwie cechę, wskaże poprawnie tytuł lektury, nie wskaże bohatera, ale uzasadnienie pozwala zidentyfikować bohatera, otrzymuje maksymalnie 1 punkt. W przypadku, gdy zdający nazwie cechę, nie wskaże tytułu lektury, wskaże poprawnie bohatera i poprawnie uzasadni swój wybór, otrzymuje maksymalnie 1 punkt. W przypadku, gdy zdający nazwie cechę, wskaże poprawnie bohatera i tytuł lektury, ale błędnie uzasadni swój wybór, otrzymuje 0 punktów. W przypadku, gdy zdający nazwie cechę, wskaże poprawnie bohatera i tytuł lektury, ale nie uzasadni swojego wyboru, otrzymuje 0 punktów.
Rysunek do zad. 16: trzy projekty zakladek do ksiazek (ODPOWIEDZIALNOSC, OPTYMIZM, ROZWAGA)
Zadanie 17
ZAMKNIETE_JEDNOKROTNE · 1 pkt
· tekst T2
Dokończ poniższe zdania. Wybierz odpowiedź spośród oznaczonych literami A i B oraz odpowiedź spośród oznaczonych literami C i D.
W wypowiedzeniu *W kuchni sprawdzasz się najlepiej przy robieniu herbaty* podkreślony wyraz to przysłówek w stopniu [A B]. Zgodnie z zasadami poprawności ortograficznej partykułę *nie* z wyrazem *najlepiej* należy zapisać [C D].
A. wyższym
B. najwyższym
C. łącznie
D. rozdzielnie
Klucz: B, D
Zadanie 18
OTWARTE_ROZSZERZONE · 3 pkt
Zredaguj zaproszenie na premierę filmu zatytułowanego *Łowcy talentów*. Zachęć do udziału w tym wydarzeniu, używając dwóch argumentów. Uwaga: w ocenie wypowiedzi będzie brana pod uwagę poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.
Oczekiwana odpowiedź: Zaproszenie zgodne z poleceniem.
Punktacja:
Treść i forma — 2 pkt: 2 pkt – treść zgodna z poleceniem, uwzględnione 2 argumenty; uwzględnionych 5 elementów dotyczących formy: kto zaprasza? kogo zaprasza? na co zaprasza? kiedy się odbywa? gdzie się odbywa? 1 pkt – treść zgodna z poleceniem, uwzględnione 2 argumenty; uwzględnione 4 elementy dotyczące formy: kto zaprasza? ORAZ/ALBO kogo zaprasza? ORAZ/ALBO na co zaprasza? ORAZ/ALBO kiedy się odbywa? ORAZ/ALBO gdzie się odbywa? 0 pkt – treść niezgodna z poleceniem ALBO treść zgodna z poleceniem, ale uwzględnione tylko 3 elementy dotyczące formy: kto zaprasza? ORAZ/ALBO kogo zaprasza? ORAZ/ALBO na co zaprasza? ORAZ/ALBO kiedy się odbywa? ORAZ/ALBO gdzie się odbywa?
Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna — 1 pkt: 1 pkt – łącznie nie więcej niż dwa błędy (językowe, ortograficzne, interpunkcyjne). 0 pkt – łącznie trzy lub więcej błędów (językowych, ortograficznych, interpunkcyjnych).
Uczniowie ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się: 1 pkt w kryterium poprawności językowej, ortograficznej i interpunkcyjnej – łącznie nie więcej niż trzy błędy; 0 pkt – łącznie cztery lub więcej błędów. Jeżeli uczeń uwzględnia 5 elementów zaproszenia, a podaje tylko jeden argument, w kryterium „Treść i forma” otrzymuje 1 punkt. Kategorie „Treść i forma” oraz „Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna” oceniamy rozłącznie.
Zadanie 19
WYPRACOWANIE · 20 pkt
Wybierz jeden z podanych tematów i napisz wypracowanie. • Pamiętaj o zachowaniu formy wypowiedzi wskazanej w temacie: napisz rozprawkę albo opowiadanie. • W wypracowaniu odwołaj się do wybranej *lektury obowiązkowej*. Lista lektur obowiązkowych znajduje się na stronie 3 tego arkusza egzaminacyjnego. • Twoja praca powinna liczyć co najmniej *200 wyrazów*. • Zapisz wypracowanie w wyznaczonym miejscu. Nie pisz na marginesie.
Temat 1. **Czy zgadzasz się ze stwierdzeniem, że to, jakimi jesteśmy ludźmi, zależy od nas samych?** Napisz *rozprawkę*, w której przedstawisz swoje stanowisko. W uzasadnieniu odwołaj się do lektury obowiązkowej oraz do innego utworu literackiego.
Temat 2. Napisz *opowiadanie* o Twoim spotkaniu z bohaterem wybranej lektury obowiązkowej. Wasza *wspólna przygoda* przekona Cię, że swój cel osiąga ten, kto wytrwale do niego dąży. *Wypracowanie powinno dowodzić, że dobrze znasz wybraną lekturę obowiązkową.*
Oczekiwana odpowiedź: Wypracowanie: wybór jednego z dwóch tematów (rozprawka albo opowiadanie) z odwołaniem do lektury obowiązkowej; minimum 200 wyrazów.
Punktacja:
Realizacja tematu wypowiedzi — 2 pkt: 2 pkt – forma wypowiedzi zgodna z formą wskazaną w poleceniu; wszystkie pozostałe elementy polecenia uwzględnione; wypowiedź w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu. 1 pkt – forma wypowiedzi zgodna z formą wskazaną w poleceniu; nieuwzględniony jeden element polecenia (inny niż forma) ORAZ/LUB w pracy występują fragmenty niedotyczące problemu wskazanego w poleceniu. 0 pkt – forma wypowiedzi niezgodna z formą wskazaną w poleceniu ALBO nieuwzględnione co najmniej dwa elementy polecenia (inne niż forma). Uwaga: jeżeli za wypowiedź przyznano 0 pkt w tym kryterium, we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt.
Elementy retoryczne (temat 1 – rozprawka) — 5 pkt: 5 pkt – pogłębiona argumentacja; argumenty odwołujące się np. do faktów, logiki, emocji, zilustrowane odpowiednimi przykładami ORAZ/LUB wykorzystanie przykładów w funkcji argumentacyjnej; argumenty/przykłady uporządkowane, np. zhierarchizowane. 4 pkt – praca spełnia wszystkie wymagania na 3 pkt i niektóre na 5 pkt. 3 pkt – powierzchowna argumentacja; w wypowiedzi brak wnikliwości; niektóre argumenty zilustrowane odpowiednimi przykładami ORAZ/LUB wykorzystanie przykładów w funkcji argumentacyjnej; argumenty/przykłady częściowo uporządkowane. 2 pkt – praca spełnia wszystkie wymagania na 1 pkt i niektóre na 3 pkt. 1 pkt – podjęta próba argumentowania; ograniczenie do wyliczenia powierzchownie omówionych przykładów, powiązanych z problemem określonym w temacie. 0 pkt – praca nie spełnia co najmniej jednego wymagania określonego na 1 pkt.
Elementy twórcze (temat 2 – opowiadanie) — 5 pkt: 5 pkt – funkcjonalna narracja; logiczny układ zdarzeń; urozmaicona fabuła, w tym funkcjonalne wykorzystanie co najmniej 6 spośród następujących elementów: opis, charakterystyka bohatera, czas akcji, miejsce akcji, zwrot akcji, puenta, punkt kulminacyjny, dialog, monolog, retrospekcja; twórcze wykorzystanie treści lektury. 4 pkt – praca spełnia wszystkie wymagania na 3 pkt i niektóre na 5 pkt. 3 pkt – funkcjonalna narracja; logiczny układ zdarzeń; prosta fabuła, w tym funkcjonalne wykorzystanie co najmniej 4 spośród następujących elementów: opis, charakterystyka bohatera, czas akcji, miejsce akcji, zwrot akcji, puenta, punkt kulminacyjny, dialog, monolog, retrospekcja. 2 pkt – praca spełnia wszystkie wymagania na 1 pkt i niektóre na 3 pkt. 1 pkt – narracja częściowo funkcjonalna; dopuszczalne usterki w logicznym układzie zdarzeń; prosta fabuła. 0 pkt – praca nie spełnia co najmniej jednego wymagania określonego na 1 pkt.
Kompetencje literackie i kulturowe — 2 pkt: 2 pkt – funkcjonalne wykorzystanie znajomości lektury obowiązkowej wskazanej w poleceniu (oraz innego tekstu literackiego lub tekstu kultury, jeżeli polecenie tego wymaga); poprawność rzeczowa. 1 pkt – funkcjonalne wykorzystanie znajomości lektury obowiązkowej wskazanej w poleceniu (oraz częściowo funkcjonalne wykorzystanie innego tekstu literackiego lub tekstu kultury, jeżeli polecenie tego wymaga) ALBO częściowo funkcjonalne wykorzystanie znajomości lektury obowiązkowej wskazanej w poleceniu (oraz funkcjonalne wykorzystanie innego tekstu literackiego lub tekstu kultury, jeżeli polecenie tego wymaga) ALBO częściowo funkcjonalne wykorzystanie znajomości lektury obowiązkowej wskazanej w poleceniu (oraz częściowo funkcjonalne wykorzystanie innego tekstu literackiego lub tekstu kultury, jeżeli polecenie tego wymaga); dopuszczalne 1–2 błędy rzeczowe. 0 pkt – praca nie spełnia co najmniej jednego wymagania określonego na 1 pkt.
Kompozycja tekstu — 2 pkt: 2 pkt – kompozycja zgodna z formą wypowiedzi; graficznie wyodrębnione akapity; dopuszczalna 1 usterka w zakresie spójności ALBO logiki wypowiedzi, ALBO podziału wypowiedzi na funkcjonalne akapity. 1 pkt – kompozycja zgodna z formą wypowiedzi; graficznie wyodrębnione akapity; dopuszczalne łącznie 2–3 usterki w zakresie spójności ORAZ/ALBO logiki wypowiedzi. 0 pkt – praca nie spełnia co najmniej jednego wymagania określonego na 1 pkt.
Styl — 2 pkt: 2 pkt – odpowiedni do treści i formy wypowiedzi; jednolity. 1 pkt – sporadyczne usterki w odpowiedniości ORAZ/LUB jednolitości stylu. 0 pkt – praca nie spełnia wymagań określonych na 1 pkt.
Język — 4 pkt: Punkty przyznaje się na podstawie tabeli łączącej zakres środków językowych i liczbę błędów językowych. Szeroki zakres środków: przy nie więcej niż 2 błędach – 4 pkt, przy 3–4 błędach – 3 pkt, przy 5–6 błędach – 2 pkt, przy 7–9 błędach – 1 pkt, przy 10 lub więcej – 0 pkt. Zadowalający zakres: odpowiednio 3, 2, 1, 0, 0 pkt. Wąski zakres: odpowiednio 2, 1, 0, 0, 0 pkt.
Ortografia — 2 pkt: 2 pkt – nie więcej niż 1 błąd ortograficzny; 1 pkt – 2–3 błędy ortograficzne; 0 pkt – 4 lub więcej błędów ortograficznych. Uczniowie ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się: 2 pkt – nie więcej niż 3 błędy ortograficzne; 1 pkt – 4–6 błędów ortograficznych; 0 pkt – 7 lub więcej błędów ortograficznych.
Interpunkcja — 1 pkt: 1 pkt – nie więcej niż 5 błędów interpunkcyjnych; 0 pkt – 6 lub więcej błędów interpunkcyjnych. Uczniowie ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się: 1 pkt – nie więcej niż 7 błędów interpunkcyjnych; 0 pkt – 8 lub więcej błędów interpunkcyjnych.
Zasady ogólne: 1) jeśli wypowiedź w całości jest nie na temat – 0 pkt, dopisek „Praca nie na temat”; 2) jeśli uczeń w ogóle nie odwołał się do treści lektury obowiązkowej – 0 pkt za całość, dopisek „Brak odwołania do lektury obowiązkowej”; 3) jeśli wypowiedź jest nieczytelna – 0 pkt; 4) jeśli wypowiedź nie zawiera w ogóle rozwinięcia (np. tylko wstęp) – 0 pkt w każdym kryterium; 5) jeśli wypowiedź zawiera 180 wyrazów lub mniej, ocenia się wyłącznie w kryteriach: realizacja tematu wypowiedzi, elementy retoryczne / elementy twórcze oraz kompetencje literackie i kulturowe; w pozostałych kryteriach 0 pkt; 6) jeśli wypowiedź jest napisana niesamodzielnie – egzamin unieważniany; 7) zabronione są wypowiedzi obraźliwe, wulgarne lub propagujące postępowanie niezgodne z prawem – możliwa indywidualna decyzja co do oceny. Liczone są wszystkie wyrazy: samodzielne i niesamodzielne. Dodatkowo dla uczniów ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się klucz podaje, jakie zapisy uznaje się za błędy ortograficzne i graficzne.